ADOS ve ADOS-2 Otizm Tanı Testi Ankara: Kısa Bilgilendirme Rehberi
ADOS-2, otizm değerlendirmesinde sosyal iletişim, karşılıklı etkileşim, oyun ve tekrarlayıcı davranış örüntülerini yapılandırılmış biçimde gözlemlemeye yardımcı olan standartlaştırılmış bir araçtır. ADOS-2, önceki ADOS’un güncellenmiş ikinci sürümüdür. Tek başına otizm tanısı koymaz; klinik değerlendirme, gelişim öyküsü ve diğer bilgilerle birlikte yorumlanır.
ADOS ile ADOS-2 Arasındaki Fark Nedir?
ADOS ve ADOS-2 isimleri internette kimi zaman iki ayrı değerlendirme yöntemi gibi kullanılabilir. Temel fark, ADOS-2’nin orijinal ADOS’un güncellenmiş ikinci sürümü olmasıdır.
ADOS-2 ile değerlendirme protokolleri ve puanlama yaklaşımında güncellemeler yapılmış, ayrıca küçük çocuklara yönelik Toddler Modülü eklenmiştir. Güncel değerlendirme süreçlerinde bu nedenle çoğunlukla ADOS-2 adıyla karşılaşılır.
Her iki isim de otizmle ilişkili sosyal iletişim ve davranış özelliklerinin doğrudan gözlemlenmesine dayanan aynı değerlendirme yaklaşımının farklı sürümlerine işaret eder.
ADOS-2 Bir Otizm Tanı Testi midir?
“ADOS-2 otizm tanı testi” ifadesi günlük aramalarda sık kullanılsa da ADOS-2’yi tek başına tanı koyan bir test olarak düşünmek doğru değildir.
ADOS-2, otizm değerlendirmesi sırasında klinisyene yapılandırılmış gözlem bilgisi sağlar. Çocuğun değerlendirme sırasında sergilediği davranışlar belirli ölçütlere göre ele alınır; ancak ortaya çıkan puan veya gözlemler tek başına “otizm var” ya da “otizm yok” sonucuna dönüştürülmez.
Tanısal değerlendirmede çocuğun gelişim öyküsü, aile gözlemleri, günlük yaşamdaki sosyal iletişim özellikleri ve klinik görüşme de önem taşır. Gerektiğinde başka gelişimsel veya psikolojik değerlendirmeler de sürece eklenebilir.
ADOS-2 Değerlendirmesinde Neler Gözlemlenir?
ADOS-2 klasik anlamda soru sorulup doğru cevabın beklendiği bir sınav değildir. Değerlendirme sırasında kişiye sosyal iletişim ve etkileşim fırsatları sunan etkinlikler kullanılır.
Yaşa ve seçilen modüle bağlı olarak oyun, sohbet, görseller veya farklı sosyal durumları içeren etkinlikler yer alabilir.
Değerlendirmede kişinin;
-
karşılıklı sosyal etkileşimi,
-
sözel ve sözel olmayan iletişimi,
-
sosyal girişimleri ve tepkileri,
-
oyun veya hayal gücü kullanımı,
-
sınırlı ya da tekrarlayıcı davranış özellikleri
göz önünde bulundurulabilir.
Tek bir davranışın bulunması kendi başına otizm anlamına gelmez. Örneğin yalnızca göz temasının sınırlı olması veya konuşmanın gecikmesi üzerinden tanısal sonuca varılamaz.
Her Çocuğa Aynı ADOS-2 Uygulaması mı Yapılır?
Hayır. ADOS-2 beş farklı modülden oluşur ve kişiye bunlardan uygun olan tek bir modül uygulanır.
Modül seçiminde özellikle kronolojik yaş ve ifade edici dil düzeyi dikkate alınır. Bu nedenle aynı yaştaki iki çocukta bile dil becerileri farklıysa değerlendirme biçimi değişebilir.
Küçük ve henüz düzenli sözcük öbekleri kullanmayan bir çocukla akıcı biçimde konuşabilen bir ergenin aynı etkinliklerle değerlendirilmesi beklenmez.
Ailenin hangi modülün uygulanacağını önceden belirlemesi gerekmez. Bu seçim değerlendirme koşulları dikkate alınarak yapılır.
ADOS-2 Uygulaması Ne Kadar Sürer?
Bir ADOS-2 modülünün uygulanması genel olarak yaklaşık 40–60 dakika sürebilir.
Ancak bu süre bütün otizm değerlendirmesinin bir saat içerisinde tamamlanacağı anlamına gelmez. Ebeveyn görüşmesi, gelişim öyküsünün alınması, klinik değerlendirme ve gerekli görülebilecek diğer incelemeler ayrıca zaman gerektirebilir.
Bu nedenle ailelerin “ADOS-2 ne kadar sürer?” ile “otizm değerlendirme sürecinin tamamı ne kadar sürer?” sorularını birbirinden ayırması yararlı olur.
Ankara’da ADOS-2 Değerlendirmesi Araştırırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Ankara’da ADOS veya ADOS-2 değerlendirmesi araştıran aileler için yalnızca “test yapılıyor mu?” sorusu yeterli olmayabilir. Değerlendirmenin daha geniş klinik sürecin hangi parçası olduğu da önemlidir.
Değerlendirme öncesinde şu noktaların açıklığa kavuşturulması yararlı olabilir:
-
ADOS-2’nin hangi klinik soruya yanıt vermek amacıyla planlandığı,
-
uygulayıcının ADOS-2 konusunda eğitim ve deneyimi,
-
uygun modülün nasıl belirlendiği,
-
aileden gelişim öyküsünün nasıl alınacağı,
-
sonuçların kim tarafından ve hangi klinik bilgilerle birlikte yorumlanacağı,
-
gerekli görülürse başka değerlendirmelerin nasıl planlanacağı.
Amaç yalnızca bir puan elde etmek değil, çocuğun sosyal iletişim ve gelişim özelliklerini doğru bağlam içinde değerlendirebilmektir.
Çocuk ve ergenlerde kullanılan diğer değerlendirme araçları hakkında bilgi için psikolojik ve psikiyatrik testler sayfası incelenebilir.
Çocuk ADOS-2 Öncesinde Hazırlanmalı mı?
ADOS-2 bir başarı sınavı değildir. Bu nedenle çocuğun sorulara çalışması, belirli cevapları ezberlemesi veya değerlendirme sırasında nasıl davranması gerektiğini prova etmesi gerekmez.
Çocuğa yaşına uygun ve sade bir açıklama yapmak genellikle yeterlidir. Bir uzmanla görüşeceği, birlikte bazı oyunlar oynayabilecekleri, sohbet edebilecekleri veya çeşitli etkinlikler yapabilecekleri anlatılabilir.
“Göz teması kur”, “şöyle cevap ver” veya “şunu mutlaka yap” gibi davranış provaları ise doğal etkileşimi değiştirebilir.
Ailenin hazırlığı daha çok çocuğun gelişim geçmişini doğru aktarabilmeye odaklanabilir. Dil gelişimi, sosyal etkileşim, oyun davranışları, günlük rutinler ve aileyi düşündüren özelliklerin ne zamandır gözlendiği gibi bilgiler değerlendirme açısından yararlı olabilir.
ADOS-2 Sonucu Sonrasında Süreç Nasıl İlerleyebilir?
ADOS-2 tamamlandıktan sonra gözlem sonuçları çocuğun diğer klinik ve gelişimsel bilgileriyle birlikte değerlendirilir.
Bazı çocuklarda mevcut bilgiler yeterli olabilirken bazı durumlarda dil ve konuşma, bilişsel gelişim, dikkat, uyumsal işlevler veya başka gelişim alanlarının ayrıca incelenmesine ihtiyaç duyulabilir.
Bu nedenle ADOS-2 sonucunun yalnızca tek bir puan olarak görülmesi yerine, çocuğun güçlü yönlerini ve desteğe ihtiyaç duyabileceği alanları anlamaya yardımcı olan daha geniş bir değerlendirme sürecinin parçası olarak ele alınması önemlidir.
Çocuğun sosyal iletişimi, davranışları veya gelişimi konusunda devam eden bir kaygı varsa hangi değerlendirmenin gerekli olduğu her çocuk için bireysel olarak belirlenmelidir.
