ADOS ve ADOS-2 Otizm Tanı Testi Ankara ile İlgili Merak Edilenler
ADOS-2, otizm değerlendirmesinde sosyal iletişim, karşılıklı etkileşim, oyun ve bazı davranış özelliklerini yapılandırılmış biçimde gözlemlemeye yardımcı olan standartlaştırılmış bir araçtır. ADOS-2, önceki ADOS’un güncellenmiş ikinci sürümüdür. Tek başına otizm tanısı koymaz; sonuçları gelişim öyküsü, klinik değerlendirme ve diğer bilgilerle birlikte yorumlanır.
ADOS ve ADOS-2 Arasındaki Fark Nedir?
ADOS ve ADOS-2 ifadeleri zaman zaman iki farklı güncel değerlendirme yöntemi gibi algılanabilir. Ancak ADOS-2, orijinal ADOS’un geliştirilmiş ve güncellenmiş ikinci sürümüdür.
Güncellenen uygulama protokolleri ve puanlama yaklaşımının yanı sıra küçük çocuklara yönelik Toddler Modülü de ADOS-2 yapısına eklenmiştir. Bu nedenle güncel değerlendirme süreçlerinde genellikle ADOS-2 adıyla karşılaşılır.
Ailelerin ADOS ve ADOS-2’yi iki farklı yöntem arasında seçim yapılması gereken uygulamalar olarak görmesi gerekmez.
ADOS-2 Tek Başına Otizm Tanısı Koyar mı?
Hayır. “ADOS-2 otizm tanı testi” ifadesi internette sık aranmasına rağmen uygulama tek başına tanı koyan bir test değildir.
ADOS-2, değerlendirmeyi yapan uzmana çocuğun veya gencin sosyal iletişimi ve davranış özellikleri hakkında yapılandırılmış gözlem verisi sağlar. Bu gözlem, daha geniş klinik değerlendirmenin bir parçasıdır.
Otizm değerlendirilirken gelişim öyküsü, aileden alınan bilgiler, günlük yaşamda gözlenen özellikler ve klinik değerlendirme birlikte ele alınır. Gerekli durumlarda farklı gelişim alanları için ek değerlendirmeler de planlanabilir.
Bu nedenle yalnızca ADOS-2 puanına bakarak “otizm var” veya “otizm yok” şeklinde bir sonuca ulaşmak uygun değildir.
ADOS-2 Değerlendirmesinde Neler Gözlemlenir?
ADOS-2 klasik anlamda bilgi ölçen veya doğru-yanlış cevaplardan oluşan bir sınav değildir. Uygulama sırasında sosyal iletişim ve etkileşim fırsatları oluşturulur.
Seçilen modüle göre oyun, sohbet, görseller veya farklı etkileşim etkinlikleri kullanılabilir. Bu süreçte kişinin iletişimi nasıl başlattığı, karşılıklı etkileşime nasıl katıldığı ve sosyal girişimlere nasıl yanıt verdiği gözlemlenebilir.
Değerlendirmede sosyal iletişim ve etkileşimle birlikte oyun özellikleri ile bazı sınırlı veya tekrarlayıcı davranış örüntüleri de dikkate alınabilir.
Burada önemli olan tek bir davranış değil, farklı davranışların genel örüntüsüdür. Örneğin yalnızca göz temasının sınırlı olması ya da konuşmanın gecikmesi tek başına otizm tanısı anlamına gelmez.
Her Çocuğa Aynı ADOS-2 Modülü mü Uygulanır?
Hayır. ADOS-2 beş modülden oluşur ve kişiye bunlardan yalnızca uygun olan modül uygulanır.
Modül seçiminde özellikle kronolojik yaş ve ifade edici dil düzeyi dikkate alınır. Bu nedenle aynı yaştaki iki çocuk için bile konuşma ve iletişim özelliklerine bağlı olarak farklı modüller uygun olabilir.
Henüz düzenli sözcük öbekleri kullanmayan küçük bir çocuk ile akıcı konuşabilen bir ergenin aynı etkinliklerle değerlendirilmesi beklenmez.
Hangi modülün uygun olduğuna aile tarafından değil, değerlendirme koşulları dikkate alınarak karar verilir.
ADOS-2 Ne Kadar Sürer?
Bir ADOS-2 modülünün uygulanması genellikle yaklaşık 40–60 dakika sürer.
Ancak bu süre yalnızca yapılandırılmış gözlem bölümünü ifade eder. Bir çocuğun otizm açısından değerlendirilmesinde aile görüşmesi, gelişim öyküsünün alınması, klinik değerlendirme veya ihtiyaç duyulan başka incelemeler için ek süre gerekebilir.
Dolayısıyla “ADOS-2 ne kadar sürüyor?” ile “değerlendirme sürecinin tamamı ne kadar sürüyor?” aynı soru değildir.
ADOS-2 Sonucu Nasıl Yorumlanır?
ADOS-2 sırasında gözlenen davranışlar standart ölçütler çerçevesinde kodlanır ve değerlendirilir. Bununla birlikte elde edilen sonuç çocuğun bütün gelişimsel özelliklerinden bağımsız şekilde yorumlanmaz.
Örneğin değerlendirme sırasında görülen bir davranışın evde, okulda veya diğer sosyal ortamlarda nasıl ortaya çıktığı da önemli olabilir. Aileden alınan gelişim bilgileri bu nedenle değerlendirme sürecinin önemli bir parçasıdır.
Bazı çocuklarda mevcut bilgiler klinik değerlendirme için yeterli olurken bazı durumlarda dil ve konuşma, bilişsel beceriler, dikkat, uyumsal işlevler veya farklı gelişim alanlarının ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
Amaç yalnızca bir test puanı elde etmek değil, çocuğun gelişimsel profilini daha doğru anlamaktır.
Ankara’da ADOS-2 Araştırırken Hangi Sorular Sorulmalı?
Ankara’da ADOS veya ADOS-2 değerlendirmesi araştıran aileler için yalnızca “ADOS-2 yapılıyor mu?” sorusunu sormak yeterli olmayabilir.
Değerlendirme öncesinde şu konuların açıklığa kavuşması yararlı olabilir:
-
ADOS-2 hangi klinik soruyu değerlendirmek amacıyla planlanıyor?
-
Uygun modül nasıl belirlenecek?
-
Uygulamayı gerçekleştiren kişinin ADOS-2 eğitimi ve uygulama deneyimi nedir?
-
Çocuğun gelişim öyküsü nasıl değerlendirilecek?
-
ADOS-2 sonucu hangi diğer klinik bilgilerle birlikte yorumlanacak?
-
Gerekli görülürse ek değerlendirmeler nasıl planlanacak?
-
Sonuç aileyle nasıl paylaşılacak?
Bu sorular, ailelerin yalnızca bir “test hizmeti” değil, bütüncül bir değerlendirme süreci aramasına yardımcı olabilir.
Çocuk ve ergenlerde kullanılabilen farklı değerlendirme araçları hakkında bilgi için psikolojik ve psikiyatrik testler sayfası incelenebilir.
Aileler Değerlendirme Öncesinde Neleri Hazırlayabilir?
ADOS-2 bir başarı sınavı olmadığı için çocuğun uygulama öncesinde sorulara çalışması veya belirli davranışları prova etmesi gerekmez.
Ailenin hazırlığı daha çok çocuğun gelişimi hakkında doğru bilgi verebilmeye yönelik olabilir. İlk kelimelerin ve cümlelerin ne zaman başladığı, sosyal iletişim özellikleri, oyun davranışları, günlük rutinler ve aileyi düşündüren durumların ne zamandır gözlendiği gibi bilgiler yararlı olabilir.
Varsa önceki değerlendirmeler, okuldan alınan geri bildirimler veya gelişimle ilgili raporların görüşmeye getirilmesinin gerekli olup olmadığı önceden sorulabilir.
Çocuğun sosyal iletişimi veya gelişimiyle ilgili süren bir endişe varsa ADOS-2’nin gerekli olup olmadığına yalnızca internet üzerindeki belirti listelerine göre karar verilmemeli; hangi değerlendirmenin uygun olduğu çocuğun bireysel özellikleri dikkate alınarak belirlenmelidir.
