PERGAMON KLİNİK

Ados 2 Testi ile İlgili Merak Edilenler

ADOS-2 testi, otizm değerlendirmesinde sosyal iletişim, karşılıklı etkileşim ve bazı davranış özelliklerini yapılandırılmış etkinlikler sırasında gözlemlemeye yardımcı olan standartlaştırılmış bir araçtır. Tek başına otizm tanısı koymaz. Elde edilen bilgiler gelişim öyküsü, klinik görüşme, aile gözlemleri ve gerektiğinde diğer değerlendirmelerle birlikte yorumlanır.

Merak edilen	Kısa cevap
ADOS-2 tek başına tanı koyar mı?	Hayır.
Her çocuğa aynı uygulama mı yapılır?	Hayır. Uygun modül yaş ve dil özelliklerine göre seçilir.
ADOS-2 bir zeka testi midir?	Hayır.
Çocuğun önceden çalışması gerekir mi?	Hayır.
Uygulama ne kadar sürer?	ADOS-2 uygulaması genellikle 40–60 dakika sürer; değerlendirme sürecinin tamamı daha farklı bir süre gerektirebilir.

ADOS-2 Test mi, Gözlem Aracı mı?

Günlük kullanımda “ADOS-2 testi” ifadesi yaygın olsa da uygulamayı yalnızca soru sorulan ve doğru ya da yanlış cevapların puanlandığı klasik bir test gibi düşünmemek gerekir.

ADOS-2, belirli etkinlikler ve sosyal etkileşim fırsatları oluşturarak kişinin iletişim ve davranış özelliklerinin sistematik biçimde gözlemlenmesine dayanır. Uygulayıcı, değerlendirme sırasında ortaya çıkan davranışları standart ölçütlere göre ele alır.

Çocuk açısından süreç bir sınavdan çok oyun, sohbet veya farklı etkileşim etkinliklerini içerebilir. Yaşa ve dil düzeyine göre kullanılan etkinliklerin niteliği değişir.

ADOS-2 aynı zamanda bir zeka testi değildir. Bilişsel kapasiteyi ölçmek yerine otizm değerlendirmesi açısından önem taşıyan sosyal iletişim, etkileşim ve ilişkili davranış özelliklerinin gözlenmesine yardımcı olur.

ADOS-2 Hangi Yaşlarda Kullanılabilir?

ADOS-2 yalnızca okul öncesi çocuklara yönelik değildir. Farklı gelişim ve dil düzeylerine uygun beş modülü bulunur ve uygun koşullarda küçük çocuklardan yetişkinlere kadar farklı yaş gruplarında kullanılabilir.

Çocuk ve ergen değerlendirmelerinde önemli olan yalnızca takvim yaşı değildir. Kişinin konuşma biçimi ve ifade edici dil becerileri de hangi uygulamanın uygun olduğunun belirlenmesinde rol oynar.

Bu nedenle yalnızca “Çocuğum 4 yaşında, hangi ADOS yapılır?” gibi bir yaş bilgisine dayanarak modül seçimi yapmak doğru olmaz.

Her Çocuğa Aynı ADOS-2 Modülü mü Uygulanır?

Hayır. ADOS-2 beş farklı modülden oluşur.

Uygun modül seçiminde yaşla birlikte kişinin sözcük öbeklerini kullanıp kullanmadığı, konuşmasının ne ölçüde akıcı olduğu ve genel dil düzeyi dikkate alınır. Örneğin henüz düzenli biçimde sözcük öbekleri kullanmayan küçük bir çocukla akıcı konuşabilen bir ergenin aynı etkinliklerle değerlendirilmesi beklenmez.

Modül seçimi değerlendirmeyi yürüten uygulayıcı tarafından yapılır. Ebeveynin önceden hangi modülün uygulanması gerektiğine karar vermesi gerekmez.

ADOS-2 Uygulamasında Çocuk Ne Yapar?

Uygulamanın içeriği seçilen modüle göre farklılaşabilir. Küçük çocuklarda oyun ve ortak etkinlikler daha belirgin olabilirken dil becerileri gelişmiş çocuk ve ergenlerde sohbet, hikâye anlatımı veya farklı sosyal durumları ele alan etkinlikler kullanılabilir.

Buradaki amaç çocuğun “doğru cevabı” bilip bilmediğini görmek değildir. Uygulayıcı; çocuğun etkileşime nasıl katıldığını, iletişim girişimlerine nasıl yanıt verdiğini ve kendisinin nasıl iletişim başlattığını gözlemleyebilir.

Sosyal iletişim ve karşılıklı etkileşimle birlikte bazı sınırlı ya da tekrarlayıcı davranış özellikleri de değerlendirme kapsamında ele alınabilir.

Tek bir davranış ise kendi başına sonuç anlamına gelmez. Örneğin yalnızca göz teması, yalnızca konuşma gecikmesi veya yalnızca sosyal çekingenlik üzerinden otizm hakkında bir sonuca varılamaz.

ADOS-2 Ne Kadar Sürer?

ADOS-2 uygulamasının kendisi genel olarak yaklaşık 40–60 dakika sürebilir. Ancak bu süre, bir kliniğe başvurulduğunda bütün değerlendirme sürecinin 40–60 dakikada tamamlanacağı anlamına gelmez.

Çocuğun gelişim öyküsünün alınması, ebeveyn görüşmesi, klinik değerlendirme, önceki bilgilerin incelenmesi veya gerekli görülen başka değerlendirmeler ayrı zaman gerektirebilir.

Dolayısıyla ailelerin “test kaç dakika?” sorusuyla “bütün değerlendirme ne kadar sürer?” sorusunu birbirinden ayırması yararlı olur.

ADOS-2 Sonucu Tek Başına Otizm Tanısı Anlamına Gelir mi?

Hayır. ADOS-2 sonucuyla ilgili en önemli noktalardan biri budur.

ADOS-2 sırasında gözlenen davranışlar belirli ölçütlere göre kodlanabilir ve puanlanabilir. Ancak bu puanların tek başına “otizm var” ya da “otizm yok” şeklinde yorumlanması uygun değildir.

Otizm değerlendirmesinde çocuğun gelişim öyküsü, erken dönem iletişim özellikleri, günlük hayattaki sosyal davranışları ve aileden alınan bilgiler de önemlidir. Gerektiğinde okuldan veya başka ortamlardan edinilen bilgiler ve farklı değerlendirmeler de tabloya eklenebilir.

Başka bir ifadeyle ADOS-2, değerlendirme sürecine yapılandırılmış gözlem bilgisi kazandırır; bütün klinik değerlendirmənin yerine geçmez.

Bu nedenle ailelerin yalnızca bir puana odaklanmak yerine sonucun çocuğun genel gelişimsel ve klinik özellikleri içinde ne ifade ettiğini anlaması daha önemlidir.

Çocuğu ADOS-2 Öncesinde Hazırlamak Gerekir mi?

ADOS-2 bir başarı sınavı olmadığı için çocuğun belirli sorulara çalışması veya cevapları önceden öğrenmesi gerekmez.

Çocuğa yaşına uygun, sade bir açıklama yapılabilir. Örneğin bir uzmanla görüşeceği, birlikte oyun oynayabilecekleri, sohbet edebilecekleri veya bazı etkinlikler yapabilecekleri söylenebilir.

Buna karşılık “göz teması kur”, “sorulara şöyle cevap ver” ya da “şunu mutlaka yap” gibi davranış provaları yaptırmak değerlendirmedeki doğal etkileşimi etkileyebilir.

Ailenin hazırlığı daha çok çocuğun gelişimi hakkındaki bilgileri doğru aktarabilmek üzerine olmalıdır. İlk kelimeler, konuşma gelişimi, oyun özellikleri, sosyal etkileşim, günlük rutinler ve aileyi düşündüren davranışların ne zamandır görüldüğü gibi bilgiler görüşme sırasında önemli olabilir.

Varsa önceki değerlendirme ve raporların getirilmesinin gerekip gerekmediği ise değerlendirmeyi yapacak birimle önceden görüşülebilir.

İki Dilli Çocuklarda ADOS-2 Nasıl Ele Alınır?

Birden fazla dil kullanan çocuklarda değerlendirme dili önemlidir. Temel amaç çocuğun dil nedeniyle iletişim kapasitesini olduğundan daha sınırlı göstermemektir.

Bu nedenle aile, çocuğun hangi dilleri anladığını, hangi dili kimlerle kullandığını ve hangi dilde kendisini daha rahat ifade ettiğini değerlendirme öncesinde paylaşmalıdır.

Dil kullanımı özellikle konuşmaya daha fazla dayanan modüllerde değerlendirme koşullarını etkileyebilir. Uygulama dili ve gerekebilecek düzenlemeler çocuğun bireysel dil özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

İki dillilik kendi başına otizm göstergesi değildir. Dilsel özelliklerle sosyal iletişim ve gelişimsel özelliklerin birbirine karıştırılmaması önemlidir.

ADOS-2 Sonrasında Başka Değerlendirmeler Gerekebilir mi?

Evet, bazı çocuklarda gerekebilir. Ancak hangi ek değerlendirmenin gerekli olduğu her çocuk için aynı değildir.

Klinik değerlendirme sonucunda dil ve konuşma, bilişsel beceriler, dikkat, gelişim düzeyi, uyumsal işlevler veya başka alanların daha ayrıntılı değerlendirilmesine ihtiyaç duyulabilir.

Bu noktada amaç mümkün olduğunca fazla test yapmak değil, mevcut klinik soruyu yanıtlamak için gerçekten gerekli bilgileri toplamaktır.

Çocuk ve ergenlerde kullanılabilen farklı değerlendirme araçları hakkında genel bilgi için psikolojik ve psikiyatrik testler bölümüne göz atılabilir.

ADOS-2’nin gerekli olup olmadığı da yalnızca internette görülen belirti listelerine veya ebeveynin tek bir gözlemine göre belirlenemez. Çocuğun sosyal iletişimi, etkileşimi veya gelişimi konusunda devam eden bir endişe varsa hangi değerlendirmenin uygun olduğunun çocuk ve ergen ruh sağlığı kapsamında bireysel olarak ele alınması gerekir.