Konuşma Gecikmesi Belirtileri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Konuşma gecikmesi belirtileri tek bir bulguya veya yalnızca kelime sayısına göre yorumlanmamalıdır. Çocuğun söyleneni anlaması, kendisini ifade etmesi, jest ve diğer iletişim yollarını kullanması ve iletişimin zaman içinde nasıl geliştiği birlikte önem taşır. Bir belirtiyi gözlemlemek tek başına tanı veya terapi gereksinimi anlamına gelmez.
Ailelerin en sık yaptığı karşılaştırmalardan biri “Yaşıtı bu kadar konuşuyor, benim çocuğum neden konuşmuyor?” sorusudur.
Yaşıt karşılaştırması bir kaygının fark edilmesine yardımcı olabilir. Ancak çocuğun iletişimini anlamak için bundan daha fazlası gerekir.
Bu nedenle aşağıdaki sorularda her gözlemi üç parçayla ele alacağız:
Ne görüyoruz? Bu gözlem hangi bağlamda önemli? Tek başına hangi sonucu çıkaramayız?
Az Konuşmak Tek Başına Konuşma Gecikmesi Belirtisi midir?
Az sözcük kullanmak değerlendirilmesi gereken bilgilerden biri olabilir ancak tek başına bütün iletişim profilini açıklamaz.
Dil değerlendirmesinde sözcük dağarcığının yanında:
- çocuğun söylenenleri anlaması,
- yeni sözcüklerin zaman içindeki artışı,
- sözcükleri birleştirmesi,
- jest ve diğer iletişim yollarını kullanması,
- günlük yaşamda iletişimi hangi amaçlarla başlattığı
gibi başka alanlar da ele alınabilir.
Bu nedenle:
“Az kelime söylüyor = kesin dil bozukluğu var.”
sonucu çıkarılamaz.
Aynı şekilde:
“Birkaç kelime söylüyor = hiçbir sorun yok.”
sonucu da yalnızca kelime sayısıyla verilemez.
“Her Şeyi Anlıyor Ama Az Konuşuyor” Ne Anlama Gelebilir?
Çocuğun söylenenleri anlaması önemli bir bilgidir.
Dil gelişiminde alıcı dil, söylenenleri anlama becerilerini; ifade edici dil ise çocuğun düşünce ve ihtiyaçlarını dil yoluyla aktarmasını ifade eder.
Bazı çocuklarda ağırlıklı olarak ifade alanında gecikme görülürken bazılarında hem anlama hem ifade alanı etkilenebilir. ASHA bu profilleri değerlendirmede birbirinden ayırır.
Aile şu tür gözlemler paylaşabilir:
- “Günlük basit yönergileri çoğunlukla anlıyor.”
- “Tanıdığı nesneleri söylediğimizde gösteriyor.”
- “Ne istediğimizi anlıyor ancak kendi isteğini anlatmakta zorlanıyor.”
Bununla birlikte:
“Anlıyor, o hâlde kesin kendiliğinden yetişir.”
sonucuna yalnızca bu bilgiyle varılamaz.
Telaffuz Güçlüğü ile Dil Gecikmesi Aynı Şey midir?
Hayır.
Bir çocuğun belirli sesleri doğru üretmekte zorlanması ile sözcükleri öğrenme, söylenenleri anlama veya cümle kurmada zorlanması aynı durum değildir.
NIDCD, konuşmayı dilin sesli biçimde üretilmesiyle; dili ise düşünce ve anlamların ortak kurallar üzerinden ifade edilmesi ve anlaşılmasıyla ilişkili ayrı kavramlar olarak açıklar.
Bu nedenle:
“Söylediği bazı sesler anlaşılmıyor.”
gözlemi ile:
“Ne söylemek istediğini sözcüklere dökmekte zorlanıyor.”
gözlemi profesyonel değerlendirmede farklı bilgiler sağlar.
Jest ve İşaret Kullanması Nasıl Yorumlanmalı?
Jest kullanımı iletişimin bir parçasıdır.
Çocuk:
- istediği nesneyi işaret edebilir,
- size bir şey göstermek için nesneyi getirebilir,
- bakışıyla dikkatinizi yönlendirebilir,
- ses ve hareketlerle istekte bulunabilir.
ASHA, sözel dili henüz sınırlı olan çocuklarda jestlerin ve diğer sözel olmayan iletişim biçimlerinin değerlendirmede dikkate alınabileceğini belirtiyor.
Bazı çalışmalarda daha sonra akranlarına yetişen geç konuşan çocukların iletişim jestlerini daha fazla kullandığı görülmüştür. Ancak bu, jest kullanımının tek başına geleceği tahmin eden bir test olduğu anlamına gelmez.
Dolayısıyla:
“İşaret ediyor, bu nedenle kesin sorun var.”
veya
“İşaret ediyor, o hâlde kesin yetişir.”
sonuçlarının ikisi de uygun değildir.
Oyun Neden Dil Değerlendirmesinde Konuşulur?
Özellikle küçük çocuklarda oyun, iletişimi doğal bağlamda görmenin yollarından biridir.
Çocuk oyun sırasında başka bir kişiyi etkileşime dahil ediyor mu? Bir nesneyi sembolik biçimde kullanıyor mu? Yardım veya paylaşım için iletişim başlatıyor mu?
ASHA, geç dil gelişiminin değerlendirilmesinde oyun davranışını ve sosyal iletişim özelliklerini de değerlendirilebilecek alanlar arasında sayıyor.
Ancak tek bir oyun davranışı kendi başına tanı koydurmaz.
Değerlendirme, çocuğun farklı iletişim özelliklerini birlikte anlamayı amaçlar.
Bazı Geç Konuşan Çocuklar Zamanla Akranlarını Yakalayabilir mi?
Evet.
Bazı geç konuşan çocukların dil becerileri zaman içinde akranlarına yaklaşabilir. ASHA bu çocukların bir bölümünü “late bloomers” olarak ele alır. Ancak hangi çocuğun akranlarını yakalayacağını başlangıçta kesin olarak belirlemek kolay değildir; ayrım çoğu zaman ancak gelişim zaman içinde görüldüğünde yapılabilir.
Bu nedenle:
“Nasıl olsa geçer.”
ve
“Kesin kalıcı bir problem olacak.”
ifadeleri aynı ölçüde sorunludur.
Daha güvenli yaklaşım, mevcut iletişim profilini değerlendirmek ve gerekiyorsa gelişimin zaman içindeki seyrini takip etmektir.
Bir Süredir İlerleme Görülmemesi Önemli midir?
Tek bir günün veya haftanın performansından çok, iletişim gelişiminin zaman içindeki yönü önemlidir.
Örneğin aile şu değişimleri gözlemleyebilir:
- yeni sözcüklerin ortaya çıkması,
- sözcükleri birleştirmeye başlama,
- yeni iletişim amaçlarının gelişmesi,
- söylenenleri anlamada değişiklik,
- jest ve sözcüklerin birlikte kullanılmaya başlanması.
ASHA, mevcut sözcük sayısının yanında sözcük gelişim hızını da değerlendirmeye dahil edilebilecek alanlardan biri olarak tanımlar.
Uzun süredir iletişim gelişiminde kaygı uyandıran bir durağanlık fark ediyorsanız bunu profesyonelle paylaşabilirsiniz.
Daha Önce Kazanılmış Bir Becerinin Kaybı Farklı mı Ele Alınmalı?
Evet.
Çocuğun daha önce düzenli olarak kullandığı bir sözcüğü, iletişim davranışını veya başka gelişimsel beceriyi artık kullanmadığının fark edilmesi sıradan bir “geç konuşma” gözleminden farklı ele alınmalıdır.
Bu tür bir değişiklik varsa çocuğunuzun hekimiyle veya uygun sağlık profesyoneliyle görüşmek önemlidir.
Burada internet üzerinden neden tahmini yapmak yerine, hangi becerinin ne zaman değiştiğini somut biçimde aktarmak daha yararlıdır.
İşitme Neden Değerlendirilebilir?
İşitme, konuşma ve dil gelişimi değerlendirilirken dikkate alınabilecek alanlardan biridir.
NIDCD, konuşma veya dil gelişimiyle ilgili değerlendirmede işitme testinin sıklıkla yer aldığını; çünkü işitme güçlüğünün konuşma ve dil gelişimini etkileyebildiğini belirtir.
ASHA'nın değerlendirme yaklaşımında da işitme taraması veya gerektiğinde odyolojik değerlendirmeye yönlendirme bulunur.
Bu:
“Geç konuşan her çocukta işitme kaybı vardır.”
anlamına gelmez.
İşitme, değerlendirilmesi gerekebilecek olası alanlardan yalnızca biridir.
İki Dilli Büyümek Konuşma Gecikmesine Neden Olur mu?
Birden fazla dil öğrenmek gelişimsel dil bozukluğuna neden olmaz.
NIDCD, çok dilliliğin DLD’ye yol açmadığını ve birden fazla dil öğrenmenin dil güçlüğü bulunan çocuk için de zararlı olmadığını belirtiyor.
Çocuğunuz birden fazla dille büyüyorsa profesyonelle şunları paylaşabilirsiniz:
- evde kullanılan diller,
- okul veya kreşte kullanılan dil,
- çocuğun hangi dili kimlerle kullandığı,
- her dile ne zaman maruz kalmaya başladığı.
ASHA da çok dilli çocukların değerlendirmesinde kullanılan tüm dillerin ve dil geçmişinin dikkate alınması gerektiğini vurgular.
Yalnızca konuşma kaygısı nedeniyle aile olarak kullanılan dillerden birini bırakmanız gerekmez.
Konuşma Gecikmesi Otizm Anlamına Gelir mi?
Hayır.
Konuşma gecikmesi bazı otistik çocuklarda görülebilir ancak tek başına otizm tanısı anlamına gelmez.
CDC’ye göre otizm tanısı çocuğun gelişim öyküsü ve davranışlarının profesyonel değerlendirilmesine dayanır. Tek bir test veya tek bir belirti tanı koymak için yeterli değildir.
Konuşma gecikmesine sosyal iletişim, oyun veya genel gelişimin başka alanlarıyla ilgili kaygılar da eşlik ediyorsa sağlık profesyoneli daha kapsamlı değerlendirme önerebilir.
Burada amaç konuşma gecikmesinden belirli bir tanıya ulaşmak değil, çocuğun gelişimini bütün olarak değerlendirmektir.
Evde ve Okulda Farklı Konuşması Önemli midir?
Paylaşılması yararlı bir gözlemdir.
Çocuğun iletişimi kişiye ve ortama göre değişebilir.
Örneğin:
“Evde daha uzun ifadeler kullanıyor fakat okulda sorulara çoğunlukla tek kelimeyle cevap verdiği söyleniyor.”
veya:
“Biz söylediklerini anlıyoruz ancak öğretmeni sık sık tekrar etmesini istediğini söylüyor.”
gibi bilgiler değerlendirmeye bağlam kazandırır.
NIDCD, dil değerlendirmelerinde ebeveyn ve öğretmen görüşmeleri veya anketlerinin kullanılabileceğini belirtir.
Amaç öğretmenin tanı koyması değil, çocuğun farklı ortamlardaki iletişimini anlatmaktır.
Her Konuşma Gecikmesi Belirtisinde Terapi Gerekir mi?
Hayır.
Bir belirti gözlemlemek otomatik olarak terapi başlanacağı anlamına gelmez.
ASHA’ya göre değerlendirme sonucunda çocuğun ihtiyacına göre:
- gelişimin takip edilmesi,
- daha kapsamlı dil ve konuşma değerlendirmesi,
- aileye iletişimi destekleme konusunda rehberlik,
- doğrudan müdahale,
- işitme değerlendirmesi,
- gerektiğinde farklı bir profesyonele yönlendirme
gibi farklı yollar gündeme gelebilir.
Dolayısıyla değerlendirmenin amacı önceden verilmiş bir terapi kararını doğrulamak değil, çocuğun iletişim profilini daha iyi anlamaktır.
Değerlendirmede Aileden Hangi Bilgiler Alınabilir?
Aile gözlemleri değerlendirmede önemli bir veri kaynağı olabilir.
ASHA'nın değerlendirme çerçevesinde şu bilgiler yer alabilir:
- ailenin temel kaygısı,
- doğum ve gelişim öyküsü,
- sağlık ve işitme öyküsü,
- ailede dil-konuşma güçlüğü öyküsü,
- kullanılan dil veya diller,
- çocuğun iletişim biçimi,
- sözcük gelişiminin zaman içindeki seyri.
Bu nedenle aileden beklenen çocuğa kendi başına tanı koyması değildir.
Daha yararlı olan, günlük yaşamdan gerçek örnekler paylaşmaktır.
Ankara’da Dil ve Konuşma Terapisi Hakkında Bilgi
Çocuğunuzun konuşma, dil veya iletişim gelişimiyle ilgili gözlemleriniz varsa Pergamon Klinik’in Ankara Dil ve Konuşma Terapisi hizmeti hakkında bilgi alabilirsiniz.
Türkiye’de bu alandaki sağlık meslek unvanı Dil ve Konuşma Terapistidir. Pergamon Klinik’in güncel hizmet sayfasında Dil ve Konuşma Terapisi ayrı bölüm olarak yer almakta ve klinik Çankaya/Ankara adresiyle yayımlanmaktadır.
Randevu aşamasında “konuşması gecikti” demekle yetinmek yerine, sizi düşündüren iki veya üç günlük iletişim örneğini paylaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- American Speech-Language-Hearing Association — Late Language Emergence
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders — Speech and Language Developmental Milestones
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders — Developmental Language Disorder
- Centers for Disease Control and Prevention — Autism Screening and Diagnosis
- T.C. Sağlık Bakanlığı — Sağlık Meslek Mensupları
- Pergamon Klinik — Ankara Dil ve Konuşma Terapisi
